
Ескерткіштің атауы: Успен Соборы
Типологиялық тиістілік: қала құрылысы және сәулет ескерткіші
Ескерткіштің кезеңделуі: 1886 ж.
Ескерткіштің орналасқан жері: Атырау қаласы, И. Тайманов көшесі, 4
Тарихи деректер: Собор ғимараты көпес Ф.Тудаков пен оның жұбайы Иринаның қаражатына 1883 жылы тұрғызылған. Жеке тапсырыс беруші Федот Тудаков болды. Оны Ильин, Култузов, Зубов, Чампалов есімді көпестер қолдады. Семён Григорьевич Сутягин алғашқы шіркеу ақсақалы болды. Шіркеу сырттан әкелінген тастардан салынған. Ұлы Отан Соғысы кезінде собор қойма ретінде пайдаланылды.
Ескерткіштің сипаттамасы: Атырау қаласының ең ежелгі және әдемі ғимараттардың бірі, собор Гагарин және Тайманов көшелерінің қиылысында орналасқан.
Ғимарат алтын жалатқан жеті күмбезді, күйдірілген кірпіштен тұрғызылған. Көлемі 4500 шаршы куб. Жалпы ауданы 230 шаршы метр. Собор 900 орынға арналған. Успен соборының ұзындығы 45 м, ені 14м, басты күмбезінің биіктігі 40 м, ал жіңішке күмбездердің биіктігі 10 м. Архитектуралық құрлыс стилі жағынан орыс-византиялық стилі басым болып келетін түрлі бағыттардың жиынтығынан тұрады.
Толық - Әулие Успения шіркеуі немесе Успен соборы деп аталады. Собор құрылысы 17 жыл бойы жүріп көпес Ф.И. Тудаковтың қаржысына салынып, 1886 жылы ашылды, ал шіркеу қызметі 1888 жылдан бастап жұмыс жасады. 1924 жылдан 1947 жылдары аралығында собор жабық болық жарамсыз күйге айналды.
1991 жылы Орал епархиясының құрылуына байланысты шіркеу кафедральдық собор статусын алды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімімен 2000 жылы собор ғимараты қайта жаңартылып қазіргі келбетке ие болды. Қайта жаңарту жұмыстарын Ульяновск қаласынан келген ресейлік мамандармен бірлесе отырып Қазақстан Респуликасы материальдық мәдениет ескерткіштері Институты жүргізді.
Қазіргі кезде собор қызмет жасап тұрған православтық шіркеу. Мұнда Мәскеу Патриархы әулие Тихонның, осындай монахин Диевскийлердің, Алматы митрополиті әулие Николайдың жәдігерлері сақталуда. Сонымен қатар, Құдай ана Успенияның (Храмдық иконын), Құдай ана Тихвиннің және Алматы митрополиті әулие Николайдың икондарын ерекше пір тұтады. Орал епархиясының құрлымен және жетекші архиеридің тағайындалуына байланысты екінші кафедальдық Собор статусы берілді.
Ескерткіш мәртебесі: Жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші
Наименование памятника: Собор Успенский
Типологическая принадлежность: градостроительство и архитектура
Периодизация памятника: 1886 г.
Местонахождение памятника: город Атырау, ул. Тайманова 4
Исторические данные Успенский собор построен в 1883 году на средства купца Ф.Тудакова и его жены Ирины. Частным заказчиком был Федот Тудаков. Этот купец вложил немало средств. Его поддерживали купцы Ильин, Култузов, Зубов, Чампалов. Первым старостой церкви стал Семен Григорьевич Сутягин. Храм строился из привозных камней. В годы Великой Отечественной войны собор использовался как складское помещение.
Описание памятника: Успенский собор — одно из старейших и красивейших зданий города Атырау. Он расположен на пересечении улиц Гагарина и Тайманова.
Здание построено из обожжённого кирпича и увенчано семью позолоченными куполами. Объём здания составляет 4 500 кубических метров, общая площадь — 230 квадратных метров. Собор рассчитан на 900 прихожан. Длина Успенского собора составляет 45 метров, ширина — 14 метров. Высота главного купола достигает 40 метров, а малых куполов — 10 метров. Архитектурный облик здания представляет собой сочетание различных направлений, среди которых преобладает русско-византийский стиль.
Полное название храма — Свято-Успенский кафедральный собор. Его строительство продолжалось 17 лет и велось на средства купца Ф. И. Тудакова. Собор был открыт в 1886 году, а богослужения начали проводиться с 1888 года. В период с 1924 по 1947 год храм был закрыт и пришёл в негодное состояние.
В 1991 году, в связи с образованием Уральской епархии, храм получил статус кафедрального собора. В 2000 году по решению Правительства Республики Казахстан здание собора было реконструировано и приобрело современный облик. Реставрационные работы проводились Институтом памятников материальной культуры Республики Казахстан совместно с российскими специалистами из города Ульяновска.
В настоящее время собор является действующим православным храмом. Здесь хранятся святыни, связанные со святителем Тихоном, Патриархом Московским, преподобными Дивеевскими монахинями и святителем Николаем, митрополитом Алма-Атинским.
Особо почитаемыми святынями собора являются храмовая икона Успения Пресвятой Богородицы, Тихвинская икона Божией Матери, а также икона святителя Николая, митрополита Алма-Атинского.
В связи с образованием Уральской епархии и назначением её правящего архиерея собору был присвоен статус второго кафедрального собора епархии.
Статус памятника: Памятник историко-культурного наследия местного значения
Monument name: Uspenky Cathedral
Typological affiliation: urban planning and architecture
Periodization of the monument: 1886
Location of the monument: Atyrau city, Taimanov street,4
Historical data: The Uspensky Cathedral was built in 1883. The Uspensky Cathedral was built using funds of merchant F. Tudakov and his wife Irina. On November 4, 2000, in the Uspensky Cathedral, the townspeople heard the ringing of bells for the first time in more than 80 years. There is a memorial plaque. The private customer was Fedot Tudakov. This merchant has invested a lot. He was supported by merchants Ilyin, Kultuzov, Zubov and Champalov. Semyon Grigorievich Sutyagin became the first church elder. The church was built from imported stones. During the Great Patriotic War, the cathedral was used as a warehouse.
Description of the monument: The Dormition Cathedral is one of the oldest and most beautiful buildings in the city of Atyrau. It is located at the intersection of Gagarin Street and Taimanov Street.
The building is constructed of fired bricks and crowned with seven gilded domes. Its volume is 4,500 cubic metres, and its total floor area is 230 square metres. The cathedral can accommodate up to 900 worshippers. The building is 45 metres long and 14 metres wide. The main dome reaches a height of 40 metres, while the smaller domes are 10 metres high. The architectural design combines several styles, with the Russian-Byzantine style being the most prominent.
The church's full name is the Holy Dormition Cathedral. Its construction took 17 years and was financed by the merchant F. I. Tudakov. The cathedral was opened in 1886, and religious services began in 1888. Between 1924 and 1947, the cathedral was closed and fell into disrepair.
In 1991, following the establishment of the Uralsk Diocese, the church was granted the status of a cathedral. In 2000, by a decision of the Government of the Republic of Kazakhstan, the building underwent reconstruction and acquired its present appearance. The restoration work was carried out by the Institute for Monuments of Material Culture of the Republic of Kazakhstan in cooperation with Russian specialists from the city of Ulyanovsk.
Today, the cathedral is an active Orthodox church. It houses sacred relics associated with Saint Tikhon, Patriarch of Moscow; the revered nuns of Diveyevo; and Saint Nicholas, Metropolitan of Alma-Ata.
The cathedral's particularly venerated icons include the church icon of the Dormition of the Most Holy Theotokos, the Tikhvin Icon of the Mother of God, and the icon of Saint Nicholas, Metropolitan of Alma-Ata.
Following the establishment of the Uralsk Diocese and the appointment of its ruling bishop, the cathedral was granted the status of the diocese's second cathedral.
Monument status: Monument of historical and cultural heritage of local significance
